Gevarieerde heg of struweel - aanleg

Planning

Houtige struiken en planten kunnen van november tot eind maart geplant worden, in de winterrust voordat de sapstroom weer op gang komt. Liefst niet tijdens te strenge vorst of extreem (winter)weer.

Ruimtelijke indeling

• Houdt bij de keuze van het sortiment rekening met de groeiplaatseisen.
• Voor een dichte haag of heg 3-4 planten per meter rekenen, in een enkele rij. Een wat bredere haag kan ook uit 2 rijen (0.5 m tussen de rijen) bestaan.
• Plant verschillende soorten houtige planten in een heg of haag groepsgewijs bij elkaar, zodat sterke groeiers niet de langzamere soorten gaan domineren of zelfs wegconcurreren. Meerdere (boom/struik)soorten geven een hogere diversiteit en zo meer functie voor onder andere diverse wilde bijen. Kies het liefst soorten die na elkaar bloeien zodat voor langere tijd voedsel beschikbaar is.
• Bepaal de vorm en formaat afhankelijk van de functie en beschikbare ruimte. Voor een afscheiding rond tuin of weide (heg/haag) of langs een weg (singel/houtwal/bomenrij) is vaak minder ruimte beschikbaar maar kan meer gevarieerd worden in soorten, terwijl bij een groter beschikbaar perceel meer uitgroei door verminderd of gefaseerd snoeien mogelijk is. Zie eventueel ook de Aanleg blokvormige houtige opstand.
• Zorg waar mogelijk voor een haag van minimaal 1m breed of breder. Een meer uitgroeiende (en minder vaak gesnoeide) haag geeft een langere bloei, en bovendien geeft bredere heg aan meer diersoorten schuil-, nestel- en voedselgelegenheid.
• Leg onder de heg of haag een gevarieerde onderbegroeiing aan. Doe dit door gefaseerd en éénmaal per jaar (september-oktober) te maaien en af te voeren. Zie eventueel Aanleg bloemrijke vegetatie.

Voorbewerking

• Indien aanwezig verwijder de graszode en maak de grond los.
• Zorg dat het plantgoed niet uitdroogt in de voorbereidingen van het planten.
• Maak een plantgat dat groot genoeg is voor het hele wortelstelsel van houtige planten. Voor lijnvormige houtige opstand kan eventueel ook een sleuf worden gegraven.

Aanplant/inzaai

• Plant de bomen en struiken diep genoeg zodat het hele wortelstelsel in het gat of in de sleuf past, vul het gat aan met grond (en eventueel een deel compost). Zorg dat ook de grond voor het aanvullen voldoende los is zodat de wortels goed bedekt zijn.
• Geef waar mogelijk ruimte aan onderbegroeiing wanneer de struiken/bomen goed zijn aangeslagen.

Nazorg

• Snoei kort na aanplant houtige gewassen tot 2/3 boven de grond terug om groei van (zij)twijgen in het eerste jaar te bevorderen. Doe dit snoeien alleen in de winterperiode en niet bij beuk of haagbeuk.
• Zorg in de eerste periode na aanleg, aan het begin van het groeiseizoen, dat de bodem voldoende vochtig is.
• Let bij de aanplant van meidoorn op ‘bacterievuur’ en ‘perenvuur’. Deze infectieziekten kunnen voedselgewassen aantasten, overleg eventueel met de gebruikers van de aanliggende percelen.
• Houdt de grond rond de aangeplante struiken/vegetatie in het eerste jaar vrij van onkruid.
• Bescherm, waar nodig, de nieuwe aanplant tegen (grote) grazers door middel van een afzetting. Gebruik eventueel een afrastering met stroomdraad.

Duurzaam beheer in latere jaren

NB: Blijvend bijvriendelijk beheer is essentieel om de waarde voor de toekomst te behouden.

Kijk voor een gericht beheer-advies op Heg of struweel - beheer.

Het leefgebied van bijen moet naast voldoende voedsel in de vorm van nectar en stuifmeel ook een voldoende geschikte nestlocatie bieden. De ongeveer 360 soorten bijen in Nederland zijn grofweg in te delen in drie typen nestelaars en de koekoeksbijen (die zelf geen nesten maken). Ongeveer 250 soorten nestelen ondergronds, waarvan 101 soorten zelf geen nest maken maar parasiteren op het nest van een andere soort (Peeters et al. 2012). Ongeveer 40 soorten maken voor hun nesten gebruik van (dood)hout en holle stengels van onder andere braam, riet en vlier. De overige soorten nestelen in bijvoorbeeld slakkenhuizen, boomholten, muizenholen, in kieren of spleten of onder mos.

Zowel voor de bovengrondsnestelende als de ondergrondsnestelende bestuivers zijn er verschillende mogelijkheden om extra nestgelegenheden aan te bieden. Bovengronds kan dit door bijvoorbeeld aangepast maaibeheer, het plaatsen/maken van een insectenhotel en aangepast onderhoud van struiken en bomen. De ondergrond kan geschikt worden gemaakt als nestlocatie door het creëren van open plekken in de vegetatie, het aanleggen van nesteldijkjes of het afsteken van taluds.