Heg of struweel - beheer

Planning

• Snoei heggen niet wanneer ze bloemen of vruchten dragen, november tot en met januari is het meest geschikt. 
• Wanneer jaarlijks snoeien/scheren noodzakelijk is, snoei/scheer dan tot 2 centimeter van de vorige snoeibeurt, zodat de plant op het oudere hout bloemen kan produceren.

Materialen

• Hoe kleiner het materiaal dat je gebruikt, hoe meer variatie in beheer er zal zijn wat natuurlijke processen ten goede komt. Kies voor materialen die in verhouding staan tot de oppervlakte aan beheer dat je moet uitvoeren.

Praktische uitvoering

Klimop is laat in het jaar een waardevolle voedselplant voor bestuivers. Wanneer klimop de groei en gezondheid van een heg/haag in gevaar brengt, laat dan altijd een deel in tact zodat er altijd wat klimop bloemen beschikbaar blijven voor bestuivers.

Ruimtelijke indeling

• Snoei heggen niet jaarlijks in zijn geheel maar roulerend ieder jaar 1/3 deel.
• Bij wat meer verspreidde struweelstruiken is het ook mogelijk om ieder jaar 1/3 van de heg terug te zetten tot nog boven de grond.
• Overweeg bij hoge hagen om tot een bepaalde hoogte te snoeien en daarboven de struiken te laten verwilderen.
• Wanneer struiken die onderdeel uit maken van een haag of heg uit vallen, verwijder deze dan en plant daar opnieuw aan. 
• Pas op de lange termijn af en toe verjonging toe door struiken terug te zetten of te vlechten. Het vlechten van heggen heeft hierbij de voorkeur omdat de struiken dan sneller opnieuw in bloei zullen komen. 
• Voorafgaand aan het vlechten van heggen snoei je eerst de kleine takken van de struiken om werkruimte vrij te maken. Bij het vlechten maak je gebruik van liggers en staanders. Staanders staan ongeveer om de meter in de heg en zaag je op ongeveer 1.20 tot 1.30 hoogte in en leg je af. Liggers zaag je net boven de grond schuin in waarbij minimaal 1,5 centimeter verbinding met sapstroom over blijft. De liggers vlecht je vervolgens ook tussen de staanders op ongeveer 80 graden schuin. 
• Een kruidenrijke laag als ondergroei kan voorzien in voedselvoorziening voor bestuivers wanneer de heg niet in bloei staat. 

Het leefgebied van bijen moet naast voldoende voedsel in de vorm van nectar en stuifmeel ook een voldoende geschikte nestlocatie bieden. De ongeveer 360 soorten bijen in Nederland zijn grofweg in te delen in drie typen nestelaars en de koekoeksbijen (die zelf geen nesten maken). Ongeveer 250 soorten nestelen ondergronds, waarvan 101 soorten zelf geen nest maken maar parasiteren op het nest van een andere soort (Peeters et al. 2012). Ongeveer 40 soorten maken voor hun nesten gebruik van (dood)hout en holle stengels van onder andere braam, riet en vlier. De overige soorten nestelen in bijvoorbeeld slakkenhuizen, boomholten, muizenholen, in kieren of spleten of onder mos.

Zowel voor de bovengrondsnestelende als de ondergrondsnestelende bestuivers zijn er verschillende mogelijkheden om extra nestgelegenheden aan te bieden. Bij verminderd snoeien kan er een natuurlijk proces van kwijnend en doodhout op gang komen. Dit is nuttig voor nestgelegenheid van bestuivers (en andere insecten). Twee derde van de ongeveer 328 in Nederland voorkomende soorten zweefvliegen is in meer of mindere mate gebonden aan bos. Daarvan wordt een groep van 57 soorten onder de saproxylen (sapros = rot, xylos = hout) bedeeld waarvan de larven voor hun afhankelijk zijn van oude bomen. Deze larven voeden zich met schimmels in het rottende hout, sap dat uit wonden in de bast vloeit of water dat in boomholtes blijft staan. Stabiele vochtige microklimaten zijn wenselijk voor rottend hout zodat de rottingsplekken en sapstromen niet uitdrogen. Het rigoureus dunnen of kappen van bossen of houtige vegetatie is voor deze soorten dus niet wenselijk omdat het bos dan opener wordt met meer invloed van zon en wind.