Losstaande bomen of bomenrij - aanleg

Houtige opslag

Solitaire bomen kunnen waardevol zijn als schuil-, rust- of nestplaats van vele soorten, niet alleen voor bestuivers. Inheemse boomsoorten kunnen voor meer soorten een rol spelen dan uitheemse soorten of variëteiten. Lindes, (knot)wilgen, kastanjes en fruitbomen bieden veel nectar en stuifmeel wanneer ze bloeien. Uitgerotte holten in bomen worden onder andere door enkele hommels gebruikt als nestlocatie en in dood hout kunnen nestgangen gemaakt worden door vele soorten bestuivers. Plant indien mogelijk verschillende nectar- en of stuifmeelrijke soorten om zo over langere tijd voedsel te bieden aan de bestuivers.

Gewenste vegetatie

Op basis van de planten die van nature in uw regio voorkomen, en welke daarvan het meest relevant zijn voor de bestuivers in uw regio, adviseren we om toe te werken naar een vegetatie met de plantensoorten uit onderstaande lijst 'Meest geschikte soorten'. Onderzoek waar mogelijk eerst of deze soorten nu al voorkomen op de plek waar u een maatregel wilt gaan nemen. Zo ja, dan is het beter om deze soorten te bevorderen via het juiste beheer. Kijk voor een gericht beheer-advies op Losstaande boom of bomenrij - beheer.

Zijn deze soorten nog niet aanwezig, gebruik dan deze ontbrekende soorten uit onderstaande lijst 'Meest geschikte soorten' voor het samenstellen van uw plantgoed of zaaimengsel. Twee tips bij het maken van een selectie:

  • Weet u of de bodem ter plaatse erg voedselrijk of voedselarm is, houdt daar dan rekening mee in de selectie (zie onder).
  • Kies voor soorten die elkaar aanvullen in bloeiperiode, zodat de bijen in uw terrein gedurende hun hele vliegperiode voedsel kunnen vinden. Wilt u meer hulp om deze ‘bloeiboog’ zo goed mogelijk af te stemmen op de vliegperiode van specifieke bijen in uw regio, maak dan gebruik van de ‘bloeibogen’ webtool.

Meest geschikte soorten

Via Terreingericht advies zijn er aan de hand van de locatie en het soort terrein tips en advies over aanleg en beheer van beplantingen die bestuivers ten goede komen.

Vuistregels voor aanleg

Planning

  • Plant bomen bij voorkeur in de winter, tussen bladval en start van de sapstroom (ongeveer november tot eind maart). Plant niet bij strenge vorst of extreme weersomstandigheden.

Ruimtelijke indeling

  • Leg waar mogelijk rond de boom een bloemrijke onderbegroeiing aan. Houdt daarbij rekening met de beschaduwing en vochtonttrekking van de boom.
  • Houdt bij de keuze van het sortiment rekening met de groeiplaatseisen. 

Voorbewerking

  • Zorg dat het plantgoed niet uitdroogt in de voorbereidingen van het planten. 
  • Bereid de grond voor op het planten van de boom, verwijder indien aanwezig de graszode en maar de grond los. 
  • Maak een plantgat dat groot genoeg is voor het hele wortelstelsel.

Nazorg

  • Houdt de grond rond de aangeplante struiken/vegetatie in het eerste jaar vrij van onkruid. 
  • Bescherm, waar nodig, de nieuwe aanplant tegen (grote) grazers door middel van een afzetting. Gebruik eventueel een afrastering met stroomdraad.
  • Zorg in de eerste twee jaar na aanleg dat de bodem voldoende vochtig is in droge periodes. 

Duurzaam beheer in latere jaren

NB: Blijvend bijvriendelijk beheer is essentieel om de waarde voor de toekomst te behouden.

Kijk voor een gericht beheer-advies op Losstaande boom of bomenrij - beheer.

Combineren met nestaanleg

Het leefgebied van bijen moet naast voldoende voedsel in de vorm van nectar en stuifmeel ook een voldoende geschikte nestlocatie bieden. De ongeveer 360 soorten bijen in Nederland zijn grofweg in te delen in drie typen nestelaars en de koekoeksbijen (die zelf geen nesten maken). Ongeveer 250 soorten nestelen ondergronds, waarvan 101 soorten zelf geen nest maken maar parasiteren op het nest van een andere soort (Peeters et al. 2012). Ongeveer 40 soorten maken voor hun nesten gebruik van (dood)hout en holle stengels van onder andere braam, riet en vlier. De overige soorten nestelen in bijvoorbeeld slakkenhuizen, boomholten, muizenholen, in kieren of spleten of onder mos.

Zowel voor de bovengrondsnestelende als de ondergrondsnestelende bestuivers zijn er verschillende mogelijkheden om extra nestgelegenheden aan te bieden. Bovengronds kan dit door bijvoorbeeld aangepast maaibeheer, het plaatsen/maken van een insectenhotel en aangepast onderhoud van struiken en bomen. De ondergrond kan geschikt worden gemaakt als nestlocatie door het creëren van open plekken in de vegetatie, het aanleggen van nesteldijkjes of het afsteken van taluds.

Subsidiemogelijkheden via ecoregelingen binnen het GLB

Mogelijk komt u door toepassing van deze maatregel in aanmerking voor subsidie vanuit de ecoregeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Deze maatregel zou bijvoorbeeld kunnen bijdragen aan eco-activiteiten in de categorie ‘niet-productieve grond’ of ‘hoofdteelt’. Binnen deze regeling voert u eco-activiteiten uit die passen bij uw bedrijf en die bijdragen aan doelen zoals klimaat, bodem, water, landschap en biodiversiteit. Voor meer informatie en de actuele voorwaarden kunt u terecht op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Past bij

Bebouwd gebied Landbouwzone rond natuurgebied Natuurgebied

Ecoprofiel voor bestuivers

Bos
Bosrand en grazig
Voorbeeld van de toepassing van deze maatregel

Foto Yavanna Aartsma